De zin en onzin van persoonlijke ontwikkeling: wanneer investeer je hierin en wat levert het op?

Persoonlijke ontwikkeling is zinvol wanneer je bereid bent eerlijk naar jezelf te kijken, oude pijn te helen en verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen leven. Dan levert het je groei op in de vorm van meer diepgang, verbondenheid en authenticiteit.

Onzin wordt het zodra je van de ene hype naar de andere rent op zoek naar een snelle fix, of gelooft dat het leven volledig maakbaar is. Echte groei vraagt juist om vertragen, voelen en laagje voor laagje afpellen zodat je je weer echt kunt verbinden met jezelf én met anderen. In dit blog kijk ik uitgebreid met je naar de zin en onzin van persoonlijke ontwikkeling.

Wat is persoonlijke ontwikkeling eigenlijk?

Persoonlijke ontwikkeling; het klinkt als iets bijleren, jezelf verbeteren. Maar wat is het nu echt? Als je het woord ontleedt, zie je een bijzondere betekenis: ont-wikkeling – het afwikkelen van de wikkels, de laagjes.

Je zou kunnen zeggen dat ontwikkelen eerder gaat over loslaten dan over toevoegen. Niet jezelf volstoppen met nieuwe truckjes, maar laag voor laag afpellen wat niet van jou is, tot je bij je kern komt. Na 40 jaar in dit veld zie ik groei dan ook niet als meer worden, maar juist als minder.

Niet een groei in de betekenis van meer, maar eerder van minder: minder je best doen, minder moeten, minder succesvol willen zijn, minder hebben. Van minder naar meer echt je ware zelf zijn.

Ontwikkeling is voor mij synoniem voor bewustwording. Heel mijn leven ben ik bezig geweest met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling, steeds op zoek naar wat er onder de oppervlakte speelt. Ontwikkeling is geen wedstrijdje “verlicht raken” of een speurtocht naar een nieuwer, beter zelf. 

Het is eerder thuiskomen bij wie je al was. Marcel Proust (filosoof) zei ooit: “De ware ontdekkingsreis is niet het zoeken naar nieuwe landschappen, maar het kijken met nieuwe ogen.”

Persoonlijke ontwikkeling gaat over durven kijken met nieuwe ogen naar jezelf, anders leren kijken naar hetzelfde. Je ontwikkelt je wanneer je de verhalen en overtuigingen die niet van jou zijn, stukje bij beetje loslaat. Het resultaat is niet dat je een ander mens wordt, maar dat je meer jezelf wordt.

Wat kan persoonlijke ontwikkeling je brengen?

Waarom zouden we überhaupt energie steken in zelfontwikkeling? Als het soms confronterend en pijnlijk is, wat levert het dan op? Kort gezegd: persoonlijke ontwikkeling kan je leven verrijken op een manier die materiële successen nooit kunnen. Het brengt je in contact met een diepere laag van jezelf, die laag die al volmaakt is zoals hij is.

We worden volmaakt geboren; volmaaktheid is iets anders dan perfectie. In elk van ons zit een potentie, een eigenheid, die zichtbaar wil worden in de wereld. Door aan jezelf te werken (of eigenlijk: te werken in jezelf), ga je die potentie steeds duidelijker voelen. Je gaat staan voor wie je werkelijk bent en wat je te brengen hebt.

Je wordt vrijer van oude patronen

Concreet merk je dat je vrijer wordt van oude patronen. Wat je eerder tegenhield; angst, twijfel, please-gedrag verliest langzaam zijn greep wanneer je de kern erachter aankijkt. Persoonlijke groei brengt ook meer diepgang in je relaties. Doordat jij eerlijk durft te zijn naar jezelf, kun je ook eerlijker en opener zijn naar anderen. 

Oude pijn transformeert in begrip en compassie. Je leert jezelf geven wat je misschien van anderen hoopte te krijgen, en juist daardoor ontstaat er gezonde ruimte in je contact met de mensen om je heen. Uiteindelijk brengt persoonlijke ontwikkeling je een gevoel van verbondenheid; met jezelf, met het leven, met iets dat groter is dan jij alleen. Je gaat ervaren dat je onderdeel bent van een groter geheel en dat jouw unieke aanwezigheid daarin waardevol is.

Tenslotte geeft het je een stevige innerlijke basis. Als je jezelf aankijkt en accepteert, groeit je vertrouwen. Je voelt je steviger, wijzer en zachter, zoals ik vaak bij mijn cursisten zie. Wat het oplevert is niet meetbaar in geld of status, maar zichtbaar in hoe je ’s ochtends opstaat, hoe je moeilijke momenten opvangt en hoe je geniet. Het levert een leven op dat steeds meer van jou is.

Wanneer wordt persoonlijke ontwikkeling onzin?

Toch is niet alles wat zich ‘persoonlijke ontwikkeling’ noemt zinnig. Er zit ook onzin tussen of beter gezegd: het kan onzin worden, afhankelijk van hoe je ermee omgaat. Wanneer slaat persoonlijke ontwikkeling de plank mis?

Als je blijft “hoppen” zonder te landen. 

Misschien ken je ze wel, of ben je zelf wel eens zo iemand geweest, mensen die van de ene workshop naar de andere hoppen, altijd op zoek naar de volgende eye-opener. Het gevaar van dit trainingstoerisme is dat je steeds kortdurend enthousiast bent, maar niets echt integreert. Je jaagt steeds het volgende hoogtepunt na.

Dan wordt persoonlijke ontwikkeling een soort uitje of verslaving, zonder dat het duurzaam iets in je leven verandert. Je denkt dat je heel druk bezig bent met jezelf, maar ondertussen raak je alleen maar verder verwijderd van je doel, want niets zinkt in.

2. Als je verzandt in drama. 

Echte groei gaat soms gepaard met tranen en worsteling, ja – maar het doel is heling, niet eindeloos wentelen in pijn. Wanneer wordt het onzin? Als je telkens op zoek gaat naar emotionele intensiteit om je levendig te voelen.

Sommige mensen raken gewend aan de rol van “de eeuwige zoeker” of zelfs het “slachtoffer” in ontwikkeling. Ze duiken steeds in hun trauma’s, maar niet om ze werkelijk op te lossen, meer om ze keer op keer te herbeleven of zich achter te verschuilen.

Persoonlijke ontwikkeling wordt dan een theaterstuk waarin je de hoofdrol speelt in je eigen drama. Dat is geen echte bevrijding, dat is rondjes draaien in de cirkel van je oud zeer.

Als je te veel gelooft in de maakbaarheidsmythe. 

Dit vind ik misschien wel de grootste valkuil. De zelfhulpmarkt voedt soms de illusie dat je met de juiste mindset alles kunt bereiken en dat geluk een keuze is. Ook ik ben jarenlang in die boodschap meegegaan, tot ik mezelf erin verloor. De drang naar perfectie en het oeverloos mijn best doen om nog beter te worden heeft enorm veel van mijn energie gevraagd. 

Pas toen het leven mij letterlijk stilzette, kreeg ik inzicht. Na een hartinfarct en een openhartoperatie werd ik gedwongen om stil te staan. Mijn hart werd letterlijk stilgelegd, en ik wist: mijn hart heeft me wat te vertellen, dit gebeurt niet zomaar. Het was een keerpunt. 

Ik ontdekte dat het leven niet maakbaar is door enkel harder je best te doen. En dat dat oké is. Op het moment dat persoonlijke ontwikkeling je het gevoel geeft dat je steeds niet genoeg bent zoals je bent, ben je op de verkeerde weg. Dan voed je juist die leegte die je wilde opvullen.

Dus: investeren in jezelf is onbetaalbaar waardevol, mits je het met de juiste intentie doet. Wordt het een vlucht, een competitie of een ego-trip, dan doe je jezelf tekort. Dan wordt persoonlijke ontwikkeling al snel persoonlijke afleiding.

Helpt je verleden je of zit het in de weg?

Een andere laag die we niet mogen vergeten is je afkomst en verleden. Wie je vandaag bent, is niet los te zien van waar je vandaan komt. Toch zie ik in de persoonlijke-ontwikkelingshoek soms de neiging om vooral vooruit te kijken: “Het verleden kun je toch niet veranderen, focus op nu.” Maar zo simpel is het niet.

Sommige oude pijn moet je juist onder ogen zien, wil je werkelijk verder komen. Sterker nog, veel van wat we “onze eigen” problemen noemen, vindt zijn wortels in onze jeugd en familiegeschiedenis. Je hebt geen verleden, je bent je verleden!

Hoe hecht jij je?

Neem bijvoorbeeld je hechting. Hoe jij je als kind hebt leren verbinden met je ouders, beïnvloedt onbewust hoe jij je nu voelt en relaties aangaat. De hechting met onze moeder gaat over de verbinding met onszelf en ons veilig weten in de wereld. Deze hechting gaat over vertrouwen, veiligheid en je veilig weten.

Als die allereerste binding moeizaam of pijnlijk was, loop je waarschijnlijk rond met een diep gevoel van onzekerheid of eenzaamheid. Dan kun je tegenwoordig nog zo veel cursussen doen om “jezelf te verbeteren”, maar eigenlijk probeer je een fundamenteel gemis te compenseren: dat je je niet veilig en geliefd voelde zoals je was. Persoonlijke ontwikkeling die dat verleden negeert, blijft aan de oppervlakte.

Wat haal je uit je verleden?

Wat helpt dan wel uit het verleden? Het erkennen. Het durven kijken naar wat er was; zowel de mooie erfenissen als de pijnlijke. Je afkomst biedt je krachtbronnen: familiegeschiedenis kan ook trots, veerkracht en waardevolle lessen doorgeven.

Tegelijk zijn er stukken die jou niet langer dienen: overtuigingen of patronen die generatie op generatie zijn doorgegeven. Misschien draag je wel verdriet mee dat niet eens van jou is, maar van een ouder of grootouder die het nooit kon uiten.

Juist dit besef vind ik zo bevrijdend: dat je mag onderscheiden wat van jou is en wat niet. Alles wat niet van jou is, kun je teruggeven of loslaten; dat is ook persoonlijke ontwikkeling. Niet alles zelf willen oplossen, maar erkennen welke bagage je onbewust voor een ander draagt.

Wanneer neem je echte verantwoordelijkheid?

Er komt een punt in elke ontwikkelingsreis waarop de balans kantelt: het punt van verantwoordelijkheid nemen. Veel mensen beginnen aan persoonlijke groei vanuit een gevoel van ontevredenheid; iets of iemand heeft hen pijn gedaan, of het leven loopt niet zoals gehoopt. In het begin ligt de focus nog weleens buiten jezelf: “Ik ben zo geworden door mijn ouders, door mijn ex, door mijn omgeving.” Begrijp mij niet verkeerd, het is belangrijk om te zien waar je vandaan komt (zoals we net bespraken). Maar er komt een moment dat je dieper ja zegt tegen het leven door te zeggen: dit is míjn leven.

Volwassen worden betekent dat je niet langer de schuld bij een ander legt, zelfs niet bij je verleden, maar de regie in eigen hand neemt. Je laat je kinderlijke hoop varen dat iemand van buitenaf het voor jou gaat goedmaken. Om volwassen te worden, moeten we bereid zijn onze kinderlijke onschuld achter ons te laten. Dat is soms pijnlijk, het besef dat niemand jou kan “redden” of je een zorgeloos leven kan bezorgen. Maar tegelijk schuilt hier enorme kracht in. Want als jij de verantwoordelijkheid neemt, krijg je daarmee ook de macht terug over je eigen leven.

Verantwoordelijkheid versus schuld nemen

Verantwoordelijkheid nemen is niet hetzelfde als schuld op je nemen. Het betekent eerder dat je ophoudt te wachten tot het leven zich aanpast aan jou, en in plaats daarvan zelf bewuste keuzes gaat maken. Je zegt tegen jezelf: oké, dit is wat het is – hoe ga ík hiermee verder? Je gaat sturen in plaats van reageren. Je stapt uit de slachtofferrol en merkt: ik kan mijn houding kiezen, ik kan nieuwe stappen zetten, ik kan mijn verleden een plek geven en mijn toekomst vormgeven. Dat besef is enorm krachtig en helend.

Persoonlijke ontwikkeling levert pas echt iets op als het je naar dit omslagpunt brengt. Wanneer je innerlijk van houding verandert: van geleefd worden naar zelf leven. Dan neem je verantwoordelijkheid voor je acties en keuzes, met oog voor het grotere geheel en de lange termijn.

Je wordt de volwassen versie van jezelf die met compassie naar het gekwetste kind in jou kan kijken, in plaats van dat gekwetste kind dat steeds om zich heen kijkt voor een volwassene. 

Wanneer is een coach of therapeut goed?

In de zoektocht naar persoonlijke ontwikkeling komen we vaak coaches, therapeuten en goeroes tegen. Hoe weet je nou of iemand echt goed is voor jou? Ook hier heb ik mijn visie, gevormd door de jaren heen als zowel leerling als leraar. Ik geloof dat een begeleider pas echt behulpzaam kan zijn als hij of zij eigen werk heeft gedaan.

Wie zijn eigen kindstukken niet kent, raakt verstrikt in die van de ander. Met andere woorden: een coach die zijn eigen pijn en schaduwkanten niet heeft aangekeken, zal onbewust zijn issues op jou projecteren.

Acceptatie en veiligheid

Let dus op of iemand echt aanwezig kan zijn bij jouw verhaal, zonder zichzelf er voortdurend in te mengen. Een goede coach creëert een ruimte van acceptatie en veiligheid, waarin jij jezelf kunt onderzoeken zonder oordeel.

Ik zeg altijd: geen trucjes, maar transformatie; geen snelle stappenplannen, maar diepgang; geen oordeel, maar ruimte. Een goede begeleider probeert jou niet even snel te fixen met een truc of een tien-stappen-model. Die heeft de moed om met jou de diepte in te gaan, ook als er geen snelle oplossing is.

Oprechte aandacht

Belangrijk is ook dat je je gezien voelt. Beter dan welke methodiek of diploma’s ook, herken je een goede coach daaraan: dat je merkt deze persoon ziet mij echt. Er is oprechte aandacht, een afstemming op jou. Zo iemand laat jou ook je eigen antwoorden ontdekken in plaats van alleen advies te geven vanaf de zijlijn. Daarnaast is een integere coach zich bewust van zijn grenzen: hij weet wat hij wel en niet kan bieden en durft je door te verwijzen als iets buiten zijn expertise valt.

Misschien het allerbelangrijkste: vertrouw op je gevoel. Voel je je op je gemak bij iemand? Durf je eerlijk te zijn in zijn of haar aanwezigheid? Een goede coach of therapeut zal nooit je eigen wijsheid ondermijnen of je afhankelijk maken. Die geeft je juist steeds terug aan jezelf. Uiteindelijk is een goede begeleider iemand die jou helpt jezelf te begeleiden. Dat is het kompas: je gaat krachtiger weg dan je kwam, niet kleiner.

Hoe ga je van hoppen naar bedding?

Na al deze inzichten blijf ik met één beeld zitten. Ik zie zoveel mensen, misschien herken je dit bij jezelf, die lange tijd zoekende zijn. Je probeert van alles, boeken, retraites, opleidingen, en je voelt dat er waarde in zit, maar ergens blijf je onrustig. Alsof je steeds aan het hoppen bent van het ene naar het andere eiland, maar nergens echt wortel schiet. Als jij dit herkent, dan is dit voor jou. Want misschien is het tijd om te zoeken naar bedding.

Wat is bedding?

Bedding betekent voor mij een veilige, gedragen omgeving waarin je echt tot rust en diepte kan komen. Waar je niet telkens opnieuw je verhaal moet vertellen, maar waar je langere tijd begeleid wordt op jouw pad. In plaats van de zoveelste losse workshop, kies je voor een traject met commitment,  aan jezelf en aan een groep gelijkgestemden.

Je hoeft niet langer een eenzame zoeker te zijn die overal net niet krijgt wat hij zoekt. In een goede bedding ervaar je continuïteit, verbinding en vertrouwen. Daar kun je het geleerde laten bezinken en echt integreren in je leven, in plaats van telkens door te hollen naar het volgende.

Opleiding tot systemisch begeleider

In de opleiding tot systemisch begeleider die ik begeleid, heb ik precies hiervoor gekozen. Geen losse instroom of hap-snap events, maar een gezamenlijke reis met een vaste groep. We creëren een bedding van veiligheid, eerlijkheid en diepgang. Het is voor mensen die voelen: ik wil nu echt diepgang, verantwoordelijkheid, zuiverheid.

Mensen die klaar zijn met snelle hapklare oplossingen en de roep van hun ziel serieus nemen. Van hoppen naar bedding betekent dat je bereid bent je te laten zakken, uit je hoofd, in je lijf en in een proces dat zich geleidelijk mag ontvouwen.

Nu kan ik veel zeggen over mijn opleiding, maar mijn cursisten kunnen dit nog beter. Je vindt hier een aantal waardevolle dingen.