Van hard werken naar hartwerk

Je werkt hard. Je bent er goed in. En toch komt er een moment waarop je denkt: waar doe ik het eigenlijk allemaal voor?

Als je eerlijk kijkt, doe je het vooral voor anderen. Voor je vader. Voor je kinderen. Voor je klanten. Voor iedereen die verwacht dat je klaarstaat. Ergens onderweg ben je vergeten wat je zelf wilt. Je weet alleen nog wat de ander wil. Je hebt je leeggegeven aan de behoeften van anderen.

Toch stop je niet. Je stapt over je moeheid heen en je gaat door. Want zo heb je het geleerd: in het zweet uws aanschijns zult gij uw brood verdienen. Pas als alles af is, mag je je ontspannen. Alleen is het nooit af.

Dat harde werken is aangeleerd, vaak al in je kindertijd en soms al generaties eerder. En wat aangeleerd is, kun je ook weer afleren. Dat is nodig, want met hard werken kom je de dag wel door, maar dan overleef je vooral. Je leeft niet echt.

Het alternatief is niet minder werken. Het is hartwerk. Leven vanuit je hart betekent niet hard leven en hard werken. Leven vanuit je hart betekent met mededogen naar jezelf gaan kijken: naar je pijn, naar je verleden. Dat integreren in je zijn en vanuit je ware essentie gaan leven.

Hieronder lees je waar het harde werken vandaan komt: uit je jeugd, uit de plek die je in je familie bent gaan innemen en uit de generaties voor jou. Je leest wat het met je lichaam en je hart doet. En je leest hoe je stap voor stap van hard werken naar hartwerk gaat, door jezelf weer een plek te geven in je eigen hart.

Tot ons zesde mochten we spelen

Er zit een kantelpunt in ons leven en dat is er zo rond ons zesde levensjaar.

Tot ons zesde jaar hebben wij mogen spelen. Als we spelen, zitten we in de flow van onze eigen energie. We gaan helemaal op in wat we doen en we hoeven niets te bewijzen. Vanaf ons zesde zijn we gaan presteren. En presteren is net het tegenovergestelde van spelen.

Hoe komt dat? In veel gezinnen werd liefde afhankelijk van prestatie. Niet met opzet, maar uit liefde. Een hele generatie ouders heeft oprecht geloofd: met een goed diploma wordt het leven van onze kinderen makkelijker dan het onze.

Als kind voel je dat haarfijn aan. Wat belangrijk is in een systeem, is datgene waarvoor je een aai over de bol krijgt. Kreeg je die voor hoge cijfers, voor doorzetten en voor niet zeuren? Dan leer je: ik tel door wat ik weet en wat ik doe. Niet door wie ik ben.

Soms zit het in wat je thuis hoorde. Misschien zeiden ze: denk nu toch niet dat werken leuk is. Je moet werken. Hoor je dat als kind vaak, dan kun je je werk later niet leuk vinden. Dan doe je alles zuchtend, ook op dagen dat het eigenlijk best leuk is. Je sleept je naar je werk, terwijl je het werk zelf graag doet.

En soms zag je het gewoon. Zag je je vader ‘s ochtends met een zucht vertrekken en ‘s avonds uitgeblust thuiskomen? Dan denk je al snel dat werken zo hoort te voelen.

Zo weet je waar je harde werken vandaan komt. En je weet ook waar de weg terug ligt. Want in het spel zit eigenlijk de energie. Wij dienen heel erg terug te leren spelen.

Je plek en hard werken

Hier zit de laag die we vaak over het hoofd zien. Wie zijn plek heeft verlaten, moet heel hard werken op de plek waar hij is gaan staan.

Misschien zeg je over jezelf: ik ben nu eenmaal een harde werker. Zo ben ik. Maar heel vaak is het geen vaststaand feit. Het zegt iets over de plek waar je staat. En om dat te begrijpen, moet je eerst weten wat je plek is.

Wat is je plek?

In een familie heeft ieder lid zijn unieke plek, zijn unieke rol en verantwoordelijkheid, zijn unieke lot. Daar zit een natuurlijke orde in. De groten komen voor de kleinen. Ouders geven, kinderen ontvangen. Iedereen hoort erbij. En ieder draagt zijn eigen lot.

Kijk maar naar een kippennest. De hen zit op het nest en zorgt voor haar kuikentjes. De haan haalt eten naar het nest en verdedigt het nest. Dat zijn twee energieën die elkaar aanvullen. De ene is niet beter dan de andere. Weet het kuikentje dat het onder de vleugels van de moeder kan kruipen en dat de vader eten brengt? Dan is het veilig. Dan hoeft het zelf niets te dragen. Het mag gewoon kuikentje zijn.

Zo is het ook bij mensen. De plek van de ouders is de plek van de ouders. De plek van de kinderen is de plek van de kinderen. En een kind kan nooit op de plek van een ouder staan. Op het moment dat iedereen op zijn eigen plek staat, komt het hele systeem tot rust.

Waarom ga je van je plek?

Toch nemen veel kinderen ongemerkt de rol van hun ouders over. Dat doen ze gewoon omdat ze van ze houden. Het gaat over liefde. Als je moeder het bijvoorbeeld zwaar heeft, heb je dat als kind meteen door. Je probeert haar op te vrolijken en mee te helpen in huis. Je gedraagt je als een volwassene, terwijl je nog een kind bent. Dat doe je niet zomaar, maar om de ander te helpen.

Maar het kost je wel ontzettend veel energie. Als je altijd voor anderen zorgt, blijf je maar rennen. Je komt nergens meer aan toe en raakt er doodmoe van. Je leeft eigenlijk niet meer voor jezelf. Je bent alleen nog maar bezig met wat anderen van je verwachten. Je doet steeds wat anderen nodig hebben. Je cijfert jezelf telkens weg voor een ander, totdat je vergeet wat je zelf eigenlijk wilt.

Zo raak je langzaam helemaal uitgeput door altijd maar klaar te staan. Dat is geen onwil of zwakte, je bent het gewoon van jongs af aan zo gewend.

Waar begint hard werken?

In de praktijk gebeurt dat meestal op een van deze drie manieren:

Je neemt de plek van een ouder in. Dat zie je vaak wanneer een vader of een moeder jong overlijdt of wegvalt vanwege bijvoorbeeld ziekte. Een dochter gaat bijvoorbeeld voor het gezin zorgen alsof ze de moeder is en een zoon gedraagt zich als het gezinshoofd. Als kind kun je een ouder niet vervangen. Maar ongemerkt probeer je het toch. Later in je leven loop je vaak compleet vast met een burn-out of depressie, omdat je al sinds je jeugd op je tenen loopt.

Je neemt de plek van een broer of zus in. Doet je broer of zus niks of maakt deze een terugtrekkende beweging, dan stap jij automatisch naar voren om het op te vangen. Je regelt je eigen zaken en die van de ander. Dat is dubbel werk. Je hebt het nooit afgesproken en toch doe je het al jaren.

Je moet je plek nog verdienen. Soms draait het niet eens om een ander, maar om jezelf. Was je welkom toen je geboren werd? Of had je als kind al het gevoel dat je tot last was? Dan doe je de rest van je leven ontzettend je best om te bewijzen dat je ertoe doet. En ook dan raak je uiteindelijk een keer helemaal uitgeput.

Je plek verdienen of je plek nemen

In alle drie de situaties gebeurt hetzelfde. Ik moet mijn plek verdienen wordt dan de energie, in plaats van het moeiteloos innemen van je plek.

En daar zit de sleutel. Zolang je denkt dat je je plek moet verdienen, zolang blijf je problemen houden met verdienen. Op het moment dat je je plek neemt, hoef je niet meer te verdienen. Dan kun je het leven en de overvloed nemen.

Generaties terug

Niet elke plek die je draagt, ligt in je eigen gezin. Soms ligt hij generaties terug. Dan klinkt de energie in je familie letterlijk zo: je moet hard werken om iets te hebben, en denk maar niet dat het gemakkelijk is.

Daar zit een hele geschiedenis achter ons. Van keihard werken. En alleen met keihard werken mogen we ontvangen. Denk aan de vaders die op zaterdag moesten werken. Denk aan al die moeders die elke week met open hand moesten komen staan voor het leefgeld, en dan maar dankbaar moesten zijn. Zij leerden maar één ding: dienstbaarheid en gehoorzaamheid.

Uit liefde voor die moeders en voormoeders hebben we ooit onbewust besloten: ik hou zo veel van jullie, dat ik nooit meer zal worden dan jullie. Ik zal dienen. Daarom kunnen zoveel vrouwen zo goed geven, tot het uiterste. Al hun klanten zijn tevreden, want ze geven zich tot ze erbij neervallen. Maar als het gaat over prijsbepaling en ontvangen, dan geven ze niet thuis.

Komt je familie ergens anders vandaan, en heeft een eerdere generatie alles moeten achterlaten voor een beter leven? Dan werk je vaak niet hard voor jezelf alleen. Je werkt hard voor alle generaties achter je, zodat zij niet voor niets hun land hebben verlaten. Dat zit nog altijd in je systeem, terwijl dat niet meer hoeft.

Daarom is het ook niet negatief dat je jezelf ooit hebt verlaten. Het is telkens de vraag: uit liefde voor wie heb ik mezelf verlaten? Begin daar maar eens mee.

Wat je lichaam ervan vindt

In ons zenuwstelsel gaat het maar over een ding. Ben ik veilig. Ben ik veilig hier. Ben ik veilig in mijn lijf. En ben ik veilig in het leven.

Als je jarenlang op je tenen loopt, sta je continu aan. Je ademt hoog in je borst, trekt ongemerkt je schouders op, krijgt last van je buik en wordt van elk geluidje wakker.

Er is niks mis met jou. Jouw zenuwstelsel staat altijd aan.

En wat doen wij meestal als dat systeem overprikkeld raakt? Precies het omgekeerde. We worden drukker en drukker, we gaan meer werken en meer presteren, terwijl we de grenzen allang voorbij zijn.

Dat heeft een reden. We hebben het met de paplepel binnengekregen. We komen uit systemen die zeggen dat niets doen luiheid is. We krijgen beloning voor wat we doen, terwijl ons systeem vaak heel veel baat heeft bij niets doen. Dus leven veel hardwerkende mensen niet vanuit hun hart, maar vanuit wilskracht. De wil heb je nodig, want zonder wil ben je nergens. Maar dan moet het hart de wil maar duwen.

Als je niet oppast, wordt je lichaam de noodrem. Ziek worden is dan de enige manier om het systeem plat te leggen. Ik spreek hier uit ervaring.

Jarenlang deed ik alles puur op wilskracht, zonder te luisteren naar wat ik zelf eigenlijk wilde. Ik werkte ongelooflijk hard. Tot mijn lijf zei: stop. Er kwam een hartinfarct. Een maand na de operatie stond ik alweer te werken. Daarna kwamen er nog een longaandoening en een darmaandoening. Toen dacht ik: wacht eens even, nu moet ik toch eens stilstaan en kijken wat dit mij wil vertellen. De boodschap was: ik moet naar hartwerken. Het heeft zes jaar geduurd voor ik echt in mijn hart kon zakken. Want ik had altijd voor veiligheid en zekerheid gekozen. In ruil voor die zekerheid had ik mijn ziel verkocht. Op het moment dat ik het vanuit mijn passie en mijn hart ging doen, en niet meer vanuit mijn bankrekening, toen begon het te stromen.

Niet iedereen krijgt zo’n noodrem. Te lang over je grenzen gaan eindigt ook vaak in een burn-out. En een burn-out is vaak ook een teken van niet-gerouwde rouw. Het gaat zo: ik stap eroverheen en ik ga door. Tot ik er onderdoor ga. Ook als er geen groot verlies is geweest, zit er bijna altijd een verlies onder: het verlies van je zelfwaardering. Je kent jezelf te weinig waarde toe. Daardoor moet je doorgaan, doorgaan en doorgaan, want je moet heel de wereld overtuigen dat je toch wel waardevol genoeg bent.

Terwijl je juist het omgekeerde nodig hebt. Want alleen in de stilte kan ik mijn ziel ontmoeten. En we rennen en we rennen, en we vergeten even niets te doen.

Het hart kent geen recht van verdienen

Bij het hart horen het recht van geven en het recht van ontvangen. Daar staat nadrukkelijk niet bij: het recht van verdienen.

Je kunt het zien als twee kamers. Het hart heeft een gevende kamer en een ontvangende kamer. Een hart dat stroomt, gebruikt ze allebei. Maar de meeste hardwerkende mensen wonen bijna alleen in de gevende kamer. Daar zijn ze goed in. In de ontvangende kamer komen ze bijna nooit.

Waarom we alles willen verdienen

In plaats van te ontvangen gaan we verdienen. Want we zijn altijd maar aan het verdienen. We moeten altijd ergens voor vechten.

Geld moet je verdienen. Liefde moet je verdienen. Waardering moet je verdienen. Wij moeten alles verdienen. Kijk eens naar dat woord: ver-dienen. Hoe ver moet ik gaan in het dienen om iets te mogen ontvangen? Bij wijze van spreken moet je dan op je knieën, je hoofd buigen en jezelf kapot door het leven slepen. Pas dan mag je ontvangen. Dat is een illusie die ons is wijsgemaakt.

Waar komt die illusie vandaan? Het ontvangen begint al bij het prille begin: hoe ben jij zelf ontvangen? Was je moeder blij toen ze wist dat ze zwanger was? Dan ontving je zoveel vreugde en liefde dat ontvangen voor jou een natuurlijk proces werd. Schoot ze in de stress, en dacht ze: oh nee, niet nu? Dan was er al afwijzing. En als je zelf niet ontvangen bent, hoe kun je dan ooit iets ontvangen? Dan moet je al keihard gaan werken om te laten zien dat je het toch wel waard bent om geboren te worden.

Hoe je moeder jou ontving, zo ontvang jij het leven. Hier raakt het verdienen aan je plek. Wie zijn plek moet verdienen, moet ook al het andere verdienen.

Waarom ontvangen zo moeilijk is

Hoe moeilijk ontvangen is, merk je al bij iets kleins. Iemand zegt: wat zie jij er leuk uit vandaag. En wat zeg je? Ach, die was in de sale, dat stelt niet zoveel voor. Alsof we het niet waard zijn en voortdurend moeten kleinmaken wat we waard zijn.

Bij alles wat we ontvangen, denken we meteen aan een tegenbeweging. Wat moet ik nu weer terugdoen? Geven is veel makkelijker dan ontvangen, omdat ontvangen heel vaak wordt gezien als egoïsme. En voor vrouwen is het nog eens twee keer zo moeilijk.

Daaronder ligt een nog eenvoudiger vraag. Stel hem maar eens aan jezelf: mag het mij goed gaan? Mag het mij echt goed gaan? Ook als het mij beter gaat dan mijn ouders?

Bij veel mensen voelt het niet goed gaan vertrouwder dan het wel goed gaan. Dat heeft een reden. Als het je goed gaat, moet je het lef hebben om groots te zijn. Dan steek je je kop boven het maaiveld uit, en dan weet je dat je wat over je heen krijgt. Diep vanbinnen heeft ieder mens dezelfde angst: de angst om uitgesloten te worden. Daarom leven we liever gemiddeld klein. In de kleinheid voelen we ons veiliger dan in de grootsheid.

Ontvangen vraagt stilstaan

Ontvangen werkt andersom dan we gewend zijn. Bij verdienen ga je erop af. Ontvangen is eigenlijk achteruit lopen en het naar je toe laten komen. Ontvangen is erop vertrouwen dat wat je zoekt jou ook vindt.

Je moet stilstaan om te ontvangen. En wij zijn altijd onderweg.

We doen een bestelling in de kosmos, maar we zijn zelf weg, waardoor de kosmos niet weet waar ze het moet afleveren.

En als het dan toch aankomt, hoef je er niet meteen iets tegenover te zetten. Soms is het enige wat je kunt zeggen: dank je wel.

Een gevuld hart hoeft niets te verdienen

Er is nog een verschil dat hier zichtbaar wordt. Wie zijn hart laat vullen door anderen, maakt zijn eigen levendigheid afhankelijk van hun goedkeuring. Dan moet ik dus altijd wachten tot mijn hart gevoed wordt door de anderen, waardoor ik eigenlijk mijn eigen levensenergie afknijp.

Is het hart wel gevuld, dan draait de hele beweging om. Mijn hart moet niet meer gevuld worden door jullie naar mij, maar ik kan mij vanuit mijn overvloedig hart juist verbinden met jullie.

Dat is in de kern het verschil tussen hard werken en hartwerk.

Een hart terug voor jezelf

Wij worden geprogrammeerd met een hart voor een ander. Het gaat erom dat je ook weer een hart krijgt voor jezelf.

Hoe hard ben jij voor jezelf en voor je eigen hart? Als wij ons eigen hart zouden benaderen met hetzelfde mededogen als waarmee we ons inzetten voor de zaak of voor de mensen om ons heen, dan was er niks mis. Maar wij zijn verhard naar onszelf. We hebben de verbinding met ons hoofd, maar niet meer met ons hart. Terwijl je bezieling juist in je hart woont.

Dat raakt niet alleen jezelf. Als je niet hartelijk bent voor jezelf, kun je ook niet echt hartelijk zijn voor een ander.

Een hart voor jezelf krijgen begint bij iets heel simpels. Voel maar eens hoe je hart rustiger wordt als je al die spanning en die stress uit je hart zet. Alles wat jij denkt dat je moet: wat je moet zijn, wat je moet doen.

Dan merk je ook dat er een vraag wegvalt. Want alleen als wij bij ons hart zijn, stellen wij ons niet de vraag: doe ik het wel goed?

En de goedkeuring waar je al die jaren hard voor hebt gewerkt, komt uiteindelijk niet van buiten. De enige die jou de goedkeuring kan geven, ben jij zelf.

Hartwerk is niet minder werken

Misschien denk je nu: dus ik moet minder gaan werken? Nee. Hartwerk betekent niet dat je hoeft te stoppen. Wat je ontwikkeld hebt, moet je nooit meer opgeven. Maar het hoeft niet meer ten koste van jezelf te gaan.

Het verschil zit niet in hoeveel je werkt, maar van waaruit je werkt. Hard werken doe je vanuit de patronen in het systeem: vanuit een plek die je moet verdienen, vanuit het dienen om te mogen ontvangen. Hartwerk doe je vanuit je ziel en je bezieling. En je bezieling ken je eigenlijk al. Het is datgene waar jouw hart sneller van gaat kloppen. Waar jij blij van wordt.

Misschien denk je ook: maar ik heb toch verantwoordelijkheden? Dat klopt. Alleen vraagt verantwoordelijkheid niet wat we vaak denken. Kijk eens naar het woord: ver-antwoord-elijkheid. Hoe ver ga jij in het antwoord op de vraag van een ander? Tot over je lijk? Nee, dat is niet wat verantwoordelijkheid vraagt. Verantwoordelijkheid vraagt niet dat jij ten gronde gaat. Verantwoordelijkheid vraagt maar één ding: ja zeggen tegen jezelf en tegen je eigen innerlijke vraag. Het antwoord ligt niet buiten jou. Het ligt in jou. Leef je eigen antwoord.

Of je vanuit je hart werkt of vanuit het moeten, merk je ook aan wat je ervoor terugkrijgt. Als je jezelf voortdurend naar je werk sleept om je maandloon te verdienen, dan heb je ongelukkig geld. Dat geldt ook als je het gevoel hebt dat je jezelf tekort moet doen om geld te verdienen, of als je werk niet klopt met je ziel. Geld dat je met plezier verdient, omdat je iets doet wat je eigenlijk leuk vindt, is gelukkig geld. Dan sta je niet uit te rekenen hoeveel het je oplevert. Dan denk je na afloop: wat was dit leuk. Dan gaat het niet meer over het geld, maar over de voldoening die je eruit haalt.

Je kunt het jezelf elke keer afvragen als er geld binnenkomt: is dit nu gelukkig geld of ongelukkig geld? Ongelukkig geld gaat stagneren. Gelukkig geld gaat stromen.

Die omslag maak je niet in één keer. Vier dingen helpen om hem echt te maken.

1 Begin bij je hart, niet bij je hoofd

Hoe je de dag begint, bepaalt hoe je hem doorkomt. Vanuit het hoofd klinkt het als: hoe moet ik deze dag overleven? Vanuit het hart en de ziel gebeurt er iets anders. Dan hoef je niet alles zelf te dragen. Je wordt een soort doorgeefluik en je mag vertrouwen op iets wat groter is dan jij.

Je kunt daar al mee beginnen in je bed. Breng je aandacht naar je hart en adem een paar keer door je hart. Heet jezelf welkom in je lichaam en op deze dag. Zeg dan tegen jezelf: ik word nu onderdeel van het grotere geheel. Het gaat niet meer over mij, het gaat over het grotere geheel.

Dan kun je een succes ook niet meer op je persoonlijke rekening zetten. Het gaat bij wijze van spreken op de kosmische rekening. En dat haalt de druk eraf.

2 Pak je sprankelingen terug

Voor hardwerkende mensen zijn de sprankelingen datgene wat jouw zenuwstelsel in balans brengt. Een sprankeling is wat je vreugde geeft en waarin je de tijd vergeet, omdat je in het moment zit. Dat hoeft niets groots te zijn. Tien minuten de tijd nemen om op je gemak een kop koffie te drinken is er een.

Let wel op de valkuil. Wij worden geprogrammeerd over hoe wij zouden moeten sprankelen. Wie al voor tien uur gejogd, gemediteerd en gejournald heeft omdat dat zou moeten, is al gespannen voor de dag begint.

Kies jouw sprankelingen zelf, en laat je die door niemand afpakken of afkeuren.

3 Stel drie vragen voor je ja zegt

Veel mensen zeggen op alles ja, omdat alles op afstand leuk lijkt, tot de dag zelf aanbreekt. Daar helpt een vaste set vragen tegen:

En die ik, dat is de essentie. Daarin zit namelijk een onderscheid. Wat brengt het mij persoonlijk, en wat brengt het mijn bezieling. Iets kan je een half uur blijdschap geven zonder dat je ziel er blijer van wordt.

4 Ga weer spelen

Weet je nog, dat kantelpunt rond je zesde? Tot dan mochten we spelen. Daarna zijn we gaan presteren. De weg terug naar hartwerk loopt daarom via het spelen.

Spelen is niet iets voor erbij, als het werk af is. Als we spelen, zitten we in de flow van onze eigen energie. Op het moment dat er gespeeld mag worden, wordt het vrijer en wordt het makkelijker. Prestatiedrang en de angst om het verkeerd te doen maken het nauw. Zolang je denkt dat je iets moet neerzetten en de wereld moet overtuigen dat je goed genoeg bent, sta je altijd onder spanning. En op het moment dat het niet meer werken is maar spelen, gaat het helemaal anders stromen. Van binnen en naar buiten toe.

Het gaat erom dat je het leven weer kunt zien als een spel. Onbevangen. Stel jezelf daarom eens de vraag: wanneer ben ik gestopt met spelen? En heb ik eigenlijk ooit gespeeld?

Kijk daarna naar wat je als kind deed. Waar werd je als kind gelukkig van? Waarbij vergat je de tijd en ging je helemaal op in wat je deed? Daar ligt je potentieel.

Ik weet nog wat ik als kind deed. Dan moesten mijn broers mee. Ik ging als een priester op het bed staan, zij zaten op hun knieën voor mij, en ik ging preken. Dat doe ik nog elke dag. Want daar ligt mijn passie. Wat je als kind deed, is eigenlijk al de wegwijzer naar wie je bent.

En wie mag spelen, pakt ook makkelijker de leiderspositie. Je hoeft niets meer te bewijzen, dus je durft voorop te lopen. Spelen en leiderschap liggen in elkaars verlengde.

Niet presteren, spelen.

Van presteren naar geven

Wie weer leert spelen en vanuit zijn hart gaat werken, merkt dat er iets kantelt. Die kanteling komt in bijna ieder leven. Tot ongeveer de overgang zijn we vooral bezig met opnemen. Daarna keert dezelfde beweging zich naar binnen en komt er een fase waarin niet meer het nemen centraal staat maar het delen.

Waar ik mijn werk vroeg heel vaak heb gedaan om te presteren, doe ik het nu om te kunnen geven. Dat is een hele andere energie. Op een bepaald moment houdt het bewijzen op. Ik heb niks meer te bewijzen. En dat is een enorme verademing. Omdat ik mij niet meer hoef waar te maken in de buitenwereld, kan ik me veel meer verbinden met mijn binnenwereld.

Die energie voelen mensen. Mensen komen niet bij jou om wat je doet, want wat jij doet, kunnen tien anderen ook. Mensen trek je aan op basis van wie je bent. Jouw trilling wordt jouw magneet.

Daarom is persoonlijke ontwikkeling veel belangrijker dan presteren. Je hoeft niet te wachten tot die kanteling vanzelf komt. Je kunt er vandaag al mee beginnen.

En de eerste stap is kleiner dan je denkt. Niet harder werken aan jezelf. Gewoon even stilstaan, zodat wat onderweg naar je toe is, jou ook kan vinden.